વિવર્તનની ભાત (diffraction pattern) જોવા માટેના સૌથી સરળ પ્રયોગોનું વર્ણન કરો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) $1$. રેઝર બ્લેડનો પ્રયોગ: બે રેઝર બ્લેડને એવી રીતે ગોઠવો કે તેમની ધાર એકબીજાને સમાંતર અને ખૂબ નજીક હોય,જેથી એક સાંકડી સ્લિટ બને. જ્યારે તમે આ સાંકડી સ્લિટમાંથી દૂર રહેલા બલ્બના ફિલામેન્ટને જુઓ છો,ત્યારે પ્રકાશના વિવર્તનને કારણે ફિલામેન્ટની આસપાસ પ્રકાશિત અને અપ્રકાશિત (તેજસ્વી અને અંધારી) પટ્ટીઓ જોવા મળે છે.
$2$. આંગળીઓનો પ્રયોગ: તમારી આંગળીઓને એકબીજાની ખૂબ નજીક લાવો અને તેમની વચ્ચેની સાંકડી જગ્યામાંથી દૂરના પ્રકાશના સ્ત્રોતને જુઓ. તમને વિવર્તનની ભાત જોવા મળશે.
$3$. ખાદીના કપડાનો પ્રયોગ: ખાદીના ઝીણા વણાટવાળા કપડાના ટુકડામાંથી દૂરના બલ્બને જુઓ. કપડાના રેસા વિવર્તન ગ્રેટીંગ તરીકે કામ કરે છે,અને તમને પ્રકાશના સ્ત્રોતની આસપાસ તેજસ્વી અને અંધારી પટ્ટીઓ જોવા મળશે.
$4$. પિનહોલનો પ્રયોગ: સોડિયમ લેમ્પ જેવા એકવર્ણી પ્રકાશના સ્ત્રોતની સામે એક નાનકડું છિદ્ર (પિનહોલ) ધરાવતો અપારદર્શક પડદો મૂકો. જ્યારે પ્રકાશ આ પિનહોલમાંથી પસાર થઈને દૂરના પડદા પર પડે છે,ત્યારે તમને તેજસ્વી અને અંધારી પટ્ટીઓ ધરાવતી વિવર્તનની ભાત જોવા મળે છે.

Explore More

Similar Questions

વિવર્તનની ઘટના કોના દ્વારા દર્શાવી શકાય છે?

એક સ્લીટ વિવર્તન ભાતમાં,જો પ્રકાશના ઉદ્દગમને ઓછી તરંગલંબાઈ ધરાવતા ઉદ્દગમ વડે બદલવામાં આવે,તો કેન્દ્રીય મહત્તમની પહોળાઈ:

$a$ પહોળાઈની સ્લિટ પર $\lambda$ તરંગલંબાઈનો પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે છે. સ્લિટથી $D$ અંતરે મૂકેલા પડદા પર મળતી વિવર્તન ભાતમાં $1^{st}$ અને $3^{rd}$ ન્યૂનતમ વચ્ચેનું રેખીય અંતર . . . . . . છે.

એક પડદો એક સિંગલ સ્લિટથી $50\,cm$ ના અંતરે મૂકવામાં આવ્યો છે,જે $690\,nm$ તરંગલંબાઇના પ્રકાશથી પ્રકાશિત થાય છે. જો પ્રથમ અને ત્રીજા ન્યૂનતમ (minima) વચ્ચેનું અંતર $3.00\,mm$ હોય,તો સ્લિટની પહોળાઈ કેટલી હશે ($,mm$ માં)?

લાલ પ્રકાશના કિરણનો ઉપયોગ કરીને વિવર્તનની ભાત મેળવવામાં આવે છે. જો લાલ પ્રકાશને વાદળી પ્રકાશ વડે બદલવામાં આવે,તો:

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo